بل‌كه به شاگردان كمك تحصيلى مىدهند تا فقر و ندارى مانع سوادآموزى هيچ كس نشود . بسيارى از آنان تنها به شوق و عشق دست يافتن به مراتب عالى دانش و ادب ، و نه براى تحصيل ثروت از مطالعه و تحقيق نمىآسايند و عمر خود را وقف و نذر آموختن مىكنند ، و نه انديشهء زن گرفتن و افكار ديگر ، و نه هيچ دلواپسى و نگرانى و دشواريهاى ديگر تا فرارسيدن مرگ مانع پيشرفتشان نمىشود . اين شيفتگان دانش و ادب چنان به نشر علوم پاى بندند كه به منظور اين‌كه آنچه به صرف عمر و رنج بسيار آموخته‌اند به ديگران بياموزند از صرف و بذل مال نيز دريغ نمىورزند ، و به شاگردان تنك مايهء خود كمك تحصيل مىدهند . دانايانى كه طبع عالى دارند و مقامات ظاهرى و دولتى را پست و حقير مىشمارند و تعليم و تعلّم را برترين و شريف‌ترين كارها مىدانند ، همچنين بزرگانى كه به گناهى از دربار پادشاهان رانده شده‌اند ، غالبا به تعليم دوستداران دانش و ادب مىپردازند ؛ از اين كار لذّت مىبرند ، بدان مىبالند ، و چندان شوق مىورزند كه اگر در مجلس درسشان به جهتى شاگرد زياد حضور نيابد با پراگندن مال به جبران آن اهتمام مىكنند ، زيرا بر اين باورند بهترين و با بركت‌ترين مال آنست كه در راه پيشرفت تعليم و تربيت افراد اهل و مستعدى مصرف شود كه قابليّت و شوق دانش‌آموزى دارند ، اما فقر چنان دامنگيرشان شده كه رهايى نمىتوانند . طالب علمان ايران به آموختن انواع علوم علاقه دارند . آثار و مصنّفات دانشمندان يونان باستان در رشته‌هاى مختلف فلسفه ، اخترگرى ، پزشكى ، رياضى در دسترس شان است ، و از آنها بهره برمىگيرند . همچنين از تأليفات علماى عرب و بعضى از دانشمندان نامى ايران كه آنان را همطراز دانشوران يونان مىشناسند ، سود مىجويند . با وجود اين مجاهدتها بايد ساليان بسيار بگذرد تا در ميان جوامع علمى ايرانيان دانشورانى بلند نام همرديف علماى ما ظهور كند . دانشمندان ايران در ستاره شناسى اطلاعات وسيع و عميقى دارند ، و به تخصيص در الهيّات چنان پيش رفته‌اند كه نظرات روشن و قابل توجهشان براى ما اروپاييان نيز در خور امعان نظر مىباشد . مخصوصا نوشته‌هاى مذهبى آنان دربارهء صفات ذات باريتعالى متضمّن مطالب برجسته ايست كه همطراز با بهترين فصول كتابهاى سن اگوستن Saint Augustin و سن توماس Saint Thomas مىباشد . اسراييليان دورانهاى قديم بر اين باور بودند كه الهيّات عملى جزيى از علم